تبلیغات
سراج الله (حریم رضوی) - موزه مردم شناسی


«موزه مردم شناسی» از گنجینه های غنی آستان قدس رضوی است که به دستور مهدی قلی بیک ساخته شد و وقف ساحت مقدس حضرت رضا(ع) گردید و به علت نزدیک بودن به حرم مطهر رضوی به «حمام شاه» و بعد از انقلاب اسلامی به «حمام رضوی» شهرت یافته است
موزه ها روایتگر تاریخند. تاریخی برای نسلهای بعد. تاریخی برای آیندگان ما. آنان ما را از زمان عبور می دهند و به مشاهده مردم، آیین ها و باورها، فرهنگ و هنر و تمدن سده های پیش میبرند و حال گذشتگان را برما روایت میکنند.
«موزه مردم شناسی» از گنجینه های غنی آستان قدس رضوی است که درسال 1385 به عنوان موزه ای تخصصی در محل حمام مهدی قلی بیگ افتتاح شد. این بنای قدیمی حمامی است از ابنیه ی دوران صفویه که سالها محل تبادل افکارو اعتقادات و سنن مردم بوده و بعنوان پدیده ای فرهنگی درزمان خود نقش بزرگی را درجامعه آن زمان ایفا کرده است. اکنون نیز در تبدیل خود به موزه همچنان برحفظ این نقش استوارمانده و با نمایش اشیایی که علاقه مندان حضرت رضا علیه السلام به آن آستان مبارک اهدا کرده اند بازهم روایتگر روزهای دوراست.
درتاریخچه بنا آمده است: یکی ازبازماندگان خانواده امیرارغون آقای اویرات «مهدی قلی بیک جانی قربانی» از امرای ترک خراسان و از طایفه جغتایی و رجل لشکری و سیاسی بود و به عنوان میرآخور( رئیس اصطب شاهی) شاه عباس اول منصوب شده بود. از زمان تولدش اطلاع دقیقی در دست نیست. در برخی از منابع تاریخی در بیان جنگ های شاه عباس اول 1019ه.ق درجنگ بین ایران و عثمانی وی فرمانده تفنگچیان خراسان بوده و چندین اقدام خیریه و عمرانی نیز به نام او ثبت شده است. او در اوایل شعبان سال 1027 در قزوین درگذشت و درمنابعی آمده که جسدش به مشهد منتقل و درحرم مطهرعلی بن موسی الرضا(ع) مدفون گردید.
در وقف نامه ای که بانی این حمام مرقوم کرده است به این مطلب اشاره شده که حمام را به همراه دو روستای «گازرگاه» و«پس پشته» واقع دربلوک های تبادکان و درزاب مشهد، یک باغ درکرج، و تمامی دکان های مجاور حمام، وقف امور خیریه و خداپسندانه آستان قدس رضوی کرده است. علاوه برآن، یک قنات هم برای این حمام احداث شد با این شرط که مازاد آب آن را به مسجد گوهرشاد دهند و آنچه ازمسجد اضافه ماند را صرف امورخیریه کنند و زمین های زراعی خارج ازشهر را با اضافات آن آبیاری نمایند.
درسال 1027 ه.ق حمام مهدی قلی بیک به دستور مهدی قلی بیک ساخته شد و وقف ساحت مقدس حضرت رضا(ع) گردید و به علت نزدیک بودن به حرم مطهر رضوی به «حمام شاه» و بعد از انقلاب اسلامی به «حمام رضوی» شهرت یافته است. تا سال 1367 این حمام دایر بود اما از حدود سال 1369 بتدریج بصورت متروکه درآمد. در اردیبهشت سال 1364 به 1374 شماره درفهرست بناهای تاریخی کشورثبت شد و درسال 1378 به دستور مقام منیع تولیت عظمای آستان قدس رضوی عملیات بازسازی آن آغازگردید. عملیات احیای بنا ومرمت آن توسط معاونت حفظ واحیای سازمان میراث فرهنگی استان خراسان و با همکاری معاونت فنی و عمران وموقوفات آستان قدس رضوی انجام شد.
فضاهایی که دراین حمام مورد مرمت و بازسازی قرارگرفت سردر، هشتی ورودی، سربینه (رختکن)، گرمخانه، میاندر(مفصل ارتباط بین دوفضای گرمخانه و سربینه)، خزینه و فضای گربه رو، تون(گلخن)، نظافت خانه، وچال حوض (استخرآب سرد) بود که به مساحتی نزدیک به 2000 متررسید.
این حمام به لحاظ ساختار زیبایش یکی از بزرگترین حمام های قدیمی ایران است. درمحوطه ی ورودی حمام با پله و انحنایی ملایم به هشتی کوچکی وصل شده که پس ازعبوراز آن با گردش به سمت راست وارد سربینه می شویم. دراین فضا هشت ستون سنگی به صورت هشت و نیم هشت، پوشش گنبدی را استوار نگه داشته که با تعبیه تعدادی گلجام (نورگیر) با ابعاد متفاوت درسقف، روشنایی سربینه تأمین شده است.
ارتفاع نسبتا زیاد کف تا سقف حمام و همچنین تعدد گلجام ها و تنوع ابعاد آن، نورپردازی منحصر به فردی به این بنا بخشیده است به صورتی که از طلوع تا غروب آفتاب با چرخش خورشید، زوایای مختلفی از حمام، تاریک و روشن می شود و موجبات تلطیف فضا بویژه درقسمت سربینه را فراهم می سازد. در این بنا سازه اصلی ازجنس آجر بوده و آهک، ساروج، سنگ، شیشه، فلز و کاشی ازدیگرمصالح به کار رفته دراین حمام است.
امروزه «حمام مهدی قلی بیک» درانتهای بازاربزرگ (بازارفرش فروش ها) درخیابان اندرزگو(خسروی نو) درضلع بیرونی سردرب غربی صحن جامع حرم مطهر حضرت رضا(ع) و درکنار«مقبره امیرملکشاه» (مسجد شاه، مسجدهفتاد و دوتن) واقع شده است.











نویسنده: رضا نظامی سریدار
برگرفته از بروشور موزه مردم شناسی



طبقه بندی: شناخت حرم امام رضا(ع)،

تاریخ : یکشنبه 2 خرداد 1395 | 12:33 ب.ظ | نویسنده : محسن فاضل زاده | نظرات
.: Weblog Themes By salehon:.