تبلیغات
سراج الله (حریم رضوی) - خسارات واردشده به حرم مطهر امام رضا علیه السلام در زلزله سال 1084 قمری به روایت اسناد آستان قدس رضوی
شاه سلیمان صفوی، از جمله شاهان خیرخواه صفوی است که پس از وقوع زلزله شدید در مشهد و پدیدار شدن شکستگی در گنب ، دستورِ مرمت و تذهیب گنبد را صادر نمود. اسناد نشان می دهد که اُمنای آستان قدس رضوی، پس از وقوع زلزله، بلافاصله شروع به ساخت و ساز و تعمیر اماکن متبرکه کرده اند. هم چنین، به دلیل این که این زلزله به دکان ها و کسب و کار مردم اطراف حرم و صحن مقدس عتیق، صدمات زیادی وارد کرده است،تخفیفات ویژه ای در اجاره بهای دریافتی از افراد قایل شده اند. 
.
.
.
.
در ادامه مطلب
دوره صفوی (907 ـ 1148 قمری)، یکی از دوره هایی است که تحولات اساسی در ایران صورت گرفت. در این دوره، حکومتی شیعی توانست کشوری با سازمان اداری و اجتماعی متمرکز به وجود آورد و در بسیاری از اجزای اجتماع تغییر ایجاد کند. این تغییرات، در ساختار حرم مطهر رضوی نیز رخ داد. در نتیجه، مشهد به عنوان تنها شهر ایران زمین که مدفن یکی از امامان شیعه در آن قرار دارد، جایگاه بسیار مهمی پیدا کرد.
مشهد، درواقع، از دوره صفوی به بعد، مراحل رشد خود را طی کرد و به ویژه با توجه به دشواری سفر ایرانیان برای زیارت عتبات عالیات به سبب بُعد مسافت و موانع سیاسی، حرم مطهر امام رضا علیه السلام از این ایام به بعد، بیش از پیش، محل توجه خاص و عام شد و با حمایت های حکومتی و توجه عموم مردم، رشد چشمگیری یافت.
شاهان صفوی، همانند شاهان تیموری، به حمایت از هنرمندان و دانشمندان و تأسیس مراکز فرهنگی، توجه خاصی نشان می دادند و از این لحاظ، این دوره، یکی از ادوار طلایی تاریخ  فرهنگ و هنر ایران محسوب می شود .
توسعه و گسترش شهر مشهد در دوره صفوی، دلایل گوناگونی دارد. یکی از این دلایل، رسمیت یافتن مذهب تشیع و توجه شیعیان به بارگاه حضرت رضا علیه السلام بود که موجبات تردد و توطن افراد بیشتری در مشهد فراهم شد. توجه خاص پادشاهان صفوی به مشهد و عزیمت آنان، به ویژه شاه عباس به این شهر، برای لشکرکشی به شرق یا به جهت زیارت که باعث می شد گاهی مدتی در این شهر توقف نمایند نیز در پیشرفت و توسعه مشهد، نقش فراوانی داشت. پادشاهان صفوی، به ویژه شاه عباس اول، توجه خاصی به مشهد نشان می دادند و بر اساس آن، اقدامات فراوانی در جهت عمرانی و آبادانی شهر مشهد و تعمیر و مرمت و توسعه اماکن مقدس آستان قدس رضوی انجام داده‏اند.
شاه سلیمان صفوی، از جمله شاهان خیرخواه صفوی است که پس از وقوع زلزله شدید در مشهد به سال 1084 قمری و پدیدار شدن شکستگی در گنبد، در سال های 1085 و 1086 قمری، دستورِ مرمت و تذهیب گنبد را صادر نمود.



در آرشیو مدیریت امور اسناد و مطبوعات آستان قدس رضوی، نُه سند باارزش در مورد این زلزله مهیب و خرابی های آن موجود است. طبق سند شماره 53838، سرطوق های طلا و کوشکی های مرصع گنبد مبارک رضوی که در اثر زلزله، منهدم شده بود، در تحویل خانه مبارک سرکار، با نقره و یاقوت و فیروزه های جدیدی که از نگین خانه آورده شده بود، تعویض می گردد.
در استشهادنامه ای که در دوره صفوی به «محضر» مشهور بود، دکان بقالی، واقع در پایین خیابان، نزدیک صحن، به خاطر زلزله آسیب دیده و استاد محمدتقی، معمار سرکار آستانه مقدسه، آن را تعمیر کرده و به واسطه خسارات ناشی از زلزله، آستان قدس رضوی در دریافت اجاره آن، تخفیف قایل شده است (سند شماره 1/53819).
در سند دیگری، هزینه های تعمیر و چاه جویی حمام آغچه1 که به علت زلزله خراب شده، به مبلغ 9 تومان و 1120 دینار بوده است که توسط استاد محمدتقی معمار و گماشته متولی، برآورد شده و هزینه های آن توسط ناظر و متولی آستان قدس رضوی تأیید شده است. این مبالغ، صرف خرید مصالحی چون خشت، آهک، گچ، چوب، تخته، میخ، لوخ، زنبیر، و پرداخت اُجرت به بنا و چاه جو، جهت آهک کاری، شفته کاری، ساختن سرسرای حمام و خالی نمودن ممر زیر آب حمام شده است (سند شماره 2/42311).



هزینه تعمیر خرابی های دکان شماعی، واقع در میدان اطراف حرم مطهر که شامل مصالح به مبلغ 1 تومان و 9805 دینار و اُجرت عمله، فعله، بنا و نجار به مبلغ 1 تومان و 6300 دینار می باشد، در سندی توسط محمدتقی معمار و گماشته متولی برآورد شده و تقی الدین محمد رضوی، متولی آستان قدس رضوی، با زدن مُهر، آن را تأیید کرده و دستور پرداخت آن را صادر نموده است (سند شماره 13/30440) .
مستوفی آستان قدس رضوی، طبق اسناد این مجموعه، به جماعت بنا و بیل دارانی که به سبب زلزله و خرابی های ناشی از آن در عمارات سرکار موهبت آثار نتوانسته اند تا سال 1085 قمری حقوقشان را دریافت کنند، مرسوم پرداخت کرده است. این سند توسط تقی الدین محمد رضوی، متولی آستان قدس رضوی تأیید شده و دستور پرداخت آن به وسیله تعلیقچه ای صادر گردیده است (سند شماره 28/30441).
در سند دیگری، مقدار چهل خروار غله مناصفه از بابت مرسوم (حقوق) به بنا و بیل داران سرکار موهبت آثار که به دستور معماران آستان قدس رضوی، خرابی های ناشی از زلزله در عمارات آستان قدس رضوی را تعمیر کرده اند، توسط استاد باقر بنا تحویل شده است. این سند با مُهر متولی آستان قدس رضوی، تقی الدین محمد رضوی، تأیید شده است (سند شماره 20/28491).


این اسناد نشان می دهد که اُمنای آستان قدس رضوی، پس از وقوع زلزله، بلافاصله شروع به ساخت و ساز و تعمیر اماکن متبرکه کرده اند. هم چنین، به دلیل این که این زلزله به دکان ها و کسب و کار مردم اطراف حرم و صحن مقدس عتیق، صدمات زیادی وارد کرده است، اُمنای آستان قدس رضوی و به ویژه متولی این آستان ملائک پاسبان، تخفیفات ویژه ای در اجاره بهای دریافتی از افراد در سال های 1084 و 1085 قمری قایل شده اند تا به این طریق به دکان داران و کسبه، کمک کرده باشند.
 
منبع :
مجله دانشورز؛ ماهنامه فرهنگی اطلاع رسانی سازمان کتابخانه ها،موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی
 
 
پی نوشت:
--------------------
1-  حمام حضرتی؛ یادگارسلطان حسین بایقرا
 



طبقه بندی: شناخت حرم امام رضا(ع)،

تاریخ : جمعه 28 آبان 1395 | 10:34 ب.ظ | نویسنده : محسن فاضل زاده | نظرات
.: Weblog Themes By salehon:.