تبلیغات
سراج الله (حریم رضوی) - همت پیر (نگاهی کوتاه به زندگی پیر پالان دوز)
شیخ محمد عارف عباسی شهرتش را از کفش دوزی به دست آورد. آرامگاه پیرپالان دوز یکی از بناهای دوره صفویه است که در سال 985 ه.قف در زمان سلطنت سلطان محمد خدابنده صفوی ساخته شد. این بنا در طرح نوسازی حریم حرم مطهر، که بعد از انقلاب شکوهمند اسلامی صورت گرفت تخریب و مجددا باز سازی شد. 
.
.
.
.
در ادامه مطلب
مقبره پیرپالان دوز یکی از بناهای تاریخی دوره صفویه است که در جوار حرم مطهر رضوی و در نزدیکی یکی از ورودی های اصلی حرم به نام ورودی نواب صفوی که مردم مشهد از آن با عنوان ورودی پایین خیابان (به دلیل قرار داشتن در قسمت پایین پای حضرت) نیز نام می برند؛ قرار گرفته است. این بنای ساده و در عین حال زیبا که نشان از هنر و فرهنگ ایرانی دارد؛ در سال 985 ه.ق ساخته شده ؛ یعنی زمانی که بیش از 700 سال از شهادت امام رضا علیه السلام می گذشته؛ بنابراین قدمت ساخت آن از حرم مطهر رضوی کمتر است اما همجواریش با حرم مطهر امام رضا (ع) در محبوبیت و شهرت آن بی تأثیر نبوده و اکثر زائران رضوی پس از زیارت مولایشان علی بن موسی الرضا (ع) به دیدار این مکان می آیند و از سکوت و آرامش آن بهره می برند. همجواریش با حرم باعث می شود که به محض ورود فکر کنی آسمانش با آسمان حرم یکی شده اما وقتی که خوب دقیق می شوی متوجه خواهی شد که همسایگی با قطعه ای از بهشت، صدای پرواز بال فرشتگان را تداعی می کند.
اعتماد السلطنه (1301 ه.ق) درباره این بنا می نویسد:
بر سر در بقعه پیرپالان دوز مرقوم است: «للّهُمَّ صَل عَلیَ النّبیّ و السّبطین و السجّاد و الباقر و الصّادق و الکاظم و الرضا و التّقی و النقی و العسکری والهادی المهدی فی ایّام دوله السلطان الاعظم والخاقان المعظم حافظ بلاد الله و ناصر عباد الله ابوالمظفر شاه سلطان محمد خدابنده1 خلّدالله مُلکُه و سُلطانه بسعی و اهتمام بندة درگاه خواجه قنبرعلی ابن خواجه حسین سنه 985».
این مکان در ابتدا مدفن ابونصر عبدالله بن علی سراج طوسی، عارف مشهور قرن چهارم هجری بوده است. با اینکه در اکثر منابع به مدفون بودن ابونصر سراج اشاره می شود اما عامه مردم این آرامگاه را با نام مقبره پیرپالان دوز می شناسند.
پیرپالان دوز از عرفای دوره صفوی و قطب سلسله «ذهبیه»2 بوده و به نام هایی چون  شیخ محمد عارف عباسی، شیخ محمد المقتدی کارندهی3، و از همه معروف تر، به پیرپالان دوز مشهور است.    
اکثر منابع، وی را معاصر شیخ بهایی دانسته اند. کراماتی در مورد شیخ گفته می شود؛  البته برخی منابع آن را تأیید و برخی دیگر نیز، تکذیب می کنند؛ به طور کلی مدح و ذم هر دو درباره وی بیان شده است.
اما دلیل معروف شدن شیخ محمد عارف عباسی به پیر پالان دوز می تواند به دلیل پیشه وی باشد؛ زیرا شغل شیخ کفش دوزی بوده و از آنجایی که کفش دوز را پاره دوز هم می گویند؛ به مرور زمان لفظ «پاره دوز» به «پالان دوز»  تغییر یافته است.

معماری بنا
این بنا دارای یک ایوان ورودی است؛ فضای بیرونی مکعبی و فضای داخلی چلیپا شکل4  است و گنبد پیازی آن بر روی طوقی استوانه ای قرار گرفته است. قدمت کاشی کاری ازارة داخلی بنا به دوره صفوی می رسد.
این بنا در طرح نوسازی حریم حرم مطهر، که بعد از انقلاب شکوهمند اسلامی صورت گرفت تخریب و مجددا باز سازی شد؛ در مرمت های صورت گرفته بخشی از کاشی های زرین فام شش ضلعی کتیبه دار دوباره بازسازی و در محل خود قرارگرفته، اما کتیبه دور آن ها از بین رفته است.


همچنین، تزئینات نقاشی بالای ازاره، با کتیبه های ممتد از کاشی معرق به خط ثلث بازسازی و مرمت شده است. قسمت بالای بازوی شمال غربی داخل بقعه یزدی بندی 5 شده است. کاسه گنبد، مزین به نقش شمسه ای زیبا با نگاره های گیاهی است و نمای خارجی بنا با طاق نماهای تیزه دار آجری و قاب ها و لچکی های کاشی کاری تزیین شده است. گنبد پیازی شکل بنا از نوع دو پوسته پیوسته است. پوشش روی گنبد که در گذشته کاشی فیروزه ای ساده بوده، پس از مرمت با کاشی های نرة هندسی شکل به رنگ های آبی و نخودی پوشانده شده و با چند ستارة هشت پر که داخل آن تسبیحات اربعه به خط بنایی کتیبه شده تزیین یافته است.
در طرح نوسازی حریم حرم مطهر، فضاهای جانبی بنا توسعه پیدا کرد و یک حیاط با رواق هایی در اطراف به آن افزوده گردید؛ پس از پیرپالان دوز شخصیت های دیگری نیز در این مکان به خاک سپرده شدند.
 
 


منابع
 
1- دایره المعارف آستان قدس رضوی؛ بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی
2- مشهد در آغاز قرن 14 خورشیدی؛ رضوی، فیاض، ثابتی، مولوی، فرخ، با تصحیح و توضیح مهدی سیدی
3- سیمای تاریخی-فرهنگی شهر مشهد؛ مهدی سیدی
4- شناسایی و وجه تسمیه معابر، محلات و اماکن عمومی بافت قدیم شهر مشهد؛ دکتر محمد رحیم رهنما
5- فرهنگ فرق اسلامی؛ دکتر محمد جواد مشکور
6- مطلع الشمس؛ اعتمادالسلطنه
7- سالشمار وقایع مشهد در قرن های پنجم تا سیزدهم؛ محمد تقی مدرس رضوی
8- اصول تصوف؛ احسان الله علی استخری
 
 
 
 
 
پی نوشت
------------------------------------------------------------------------------------
1- سلطان محمد صفوی
2- فرقه ای از فرق صوفیه که شعبه ای از صوفیان کبرویه اند. ذهبیه پیروان میر شهاب الدین سید عبدالله برزش آبادی مشهدی هستند که مرید خواجه اسحاق ختلانی بود. جهت مطالعه بیشتر در رابطه با فرقه ذهبیه به .... مراجعه فرمایید.
3- به نظر برخی مورخین، وی، اهل روستای کارده در 45 کیلومتری مشهد بوده،  به این دلیل به «کارندهی» یا «کاردهی» مشهور شده است
4- هرنقش یا طرح به شکل ┼؛ فرهنگ لغت عمید
5- دراصطلاح بنایان قسمی زینت در طاق؛ (لغت نامه دهخدا)



طبقه بندی: عكسهای رضوی، شناخت حرم امام رضا(ع)،

تاریخ : شنبه 29 آبان 1395 | 09:32 ب.ظ | نویسنده : محسن فاضل زاده | نظرات
.: Weblog Themes By salehon:.