تبلیغات
سراج الله (حریم رضوی) - مسجد بالا سر-حرم امام رضا(علیه السلام)

مسجد هزار ساله

برای مرور خاطرات مسجد بالاسر باید برگردیم به سال‌های دور؛ به اوایل قرن پنجم هجری قمری. یعنی همان سال‌هایی که سلطان محمود غزنوی بازسازی و به روایت برخی مورخان افزایش بنای حرم مطهر رضوی را آغاز کرد. در آن سال‌ها حرم خلاصه می‌شد به مکانی که ما امروز به نام روضه منوره می‌شناسیم. اما از آن پس توسعه فضاهای عبادی حرم مطهر رضوی با احداث اولین مسجد آغاز شد.
ابوالحسن عراقی معروف به «دبیر» از رجال دوره‌ غزنویان در سال 425 هجری قمری مسجد بالاسر را در قسمت بالای سر مطهر حضرت رضا(ع) بنا کرد و به این ترتیب نام خود را در تاریخ جاودانه ساخت.
حالا بیش از هزار سال از آن روز می‌گذرد اما هنوز هم این مسجد هر صبح و شام پذیرای زائران بسیاری است که می‌دانند دو رکعت نماز در بالای سر حضرت را چه ثوابی‌ست و چه شور و حالی ...



شاید این عکس جزو معدود تصاویر به یادگار مانده و یا منتشر شده از سال‌های دور مسجد بالای سر باشد؛ تصویری که در آن نمای کلی مسجد مشاهده می‌شود.
ابن‌بطوطه جهانگرد معروف در سال 734 هجری قمری از مشهد دیدن کرده و ضمن مشاهده‌ قبر مبارک حضرت رضا(ع)، به مسجد بالاسر که در کنار بارگاه ایشان بوده، اشاره کرده ‌است. در اصل، فلسفه‌ ایجاد این مسجد همان عقیده‌ شیعه یعنی «الصلوه عند راس امام» بوده‌ است.


مسجد بالاسر بعد از بقعه‌ مبارکه، قدیمی‌ترین بنای حوزه‌ حرم مطهر است. این مسجد کوچک در سمت مغرب بقعه‌ منوره از طریق یک پنجره‌ فولادی به رواق دارالسیاده متصل بوده‌ است. اکنون مسجد بالاسر دارای سه صفه‌ شرقی، غربی و شمالی است که صفه‌ شرقی به حرم مطهر متصل می‌باشد.
این مسجد کوچک هشت متر طول، چهار و نیم متر عرض و 10 متر ارتفاع دارد که کف و ازاره‌های آن با سنگ مرمر پوشیده شده و دیوار و سقف، مزین به کاشی‌های معرق می‌باشد. سقف این مسجد قبلاً از چوب و آجر ضربی بود که بر اثر فرسودگی و خرابی، با بتون تجدید بنا شد و با کاشی تزئین یافت.


سبک معماری مسجد بالاسر مطابق با سبک معماری دوره‌ غزنویان بوده ‌است که در آن مرمر و تزئینات منقوش به‌کار ‌رفته و با فن سنتّی ایرانی که در آن ساختمان و تزئین با آجر صورت می‌پذیرفته، انجام گرفته‌ است. محراب این مسجد که در ضلع جنوبی قرار داشت و از همان دوران قدیم باقی مانده ‌بود، طی تعمیراتی در سال‌های 1342 تا 1344هجری شمسی برداشته و به موزه‌ آستان قدس منتقل شد.



کل بنای مسجد، ساده و بی‌پیرایه ساخته شده و از مصالح بومی و محلی مثل خشت خام و پخته و نیز کاه‌گل و... در بنای آن استفاده شده ‌است. در واقع مسجد ابتدایی مکانی ساده و بی‌پیرایه بوده که با مصالحی همچون خشت خام و آجر ساخته شده و فاقد پوشش و تزئینات بوده ‌است. این مسجد یک مناره هم داشته ‌است. سادگی مسجد، فقر انسان را در برابر عظمت الهی به او تذکر می‌دهد. این بی‌پیرایگی با تسلیم، آرامش، صفا و سعادت معنوی همراه است. البته در طول سال‌های بعد و در دولت‌های آینده، این بنا با کتیبه‌ها و کاشی‌های نفیس مزیّن شده ‌است.

درباره کتیبه‌های مسجد بالای سر سخن بسیار می‌توان گفت. اما بگذارید در میان این همه کتیبه از کتیبه‌ای بگوییم که در بالای طاق متصل به حرم مطهر قرار گرفته و این شعر روی آن حک شده است:

قبر ان فی طوس خیر الناس کلهم
و قبر شرهم هذا من العبر
ما ینفع الرجس من قرب الزکی
و ما علی الزکی بقرب الرجس من ضرر
این دو بیت از یک قصیده‌ طولانی متعلق به شاعر اهل بیت «دعبل خزاعی» می‌باشد که در آن از فضائل و مناقب و مصائب خاندان عصمت و طهارت(ع) سخن می‌گوید و مظالم بنی‌امیه و بنی‌عباس را درباره‌ آنان شرح می‌دهد. ترجمه‌ این دو بیت این است:
«در طوس دو قبر کنار یکدیگر قرار دارند. یکی از آنها متعلق به بهترین مردمان است و دیگر به بدترین انسان‌ها تعلق دارد و این خود از موارد عبرت می‌باشد. انسان پلید نمی‌تواند از مجاورت با انسان پاک استفاده کند؛ همان گونه که مجاورت پاک با مرد پلید، زیانی به پاک نمی‌رساند.»
مقصود شاعر از انسان پاک، امام رضا(ع) و از انسان پلید، هارون‌الرشید است که در مجاورت امام(ع) قرار دارد.
همچنین در کتیبه حاشیه محراب که در این تصویر آن را مشاهده می‌کنید، حدیثی قدسی آورده‌اند و این طور نگاشته‌اند: «قال الله تعالی قل یا عبادی الذین اسرفوا علی انفسکم... تا آخر»





طبقه بندی: علم رضوی، شناخت حرم امام رضا(ع)،

تاریخ : پنجشنبه 9 اردیبهشت 1395 | 04:18 ب.ظ | نویسنده : محسن فاضل زاده | نظرات
.: Weblog Themes By salehon:.